सामाजिक सुधारको मार्गमा एक चिहान उपन्यास A grave novel on the road to social reform - न्यौपाने Neupane विष्णु Bishnu (Journal of Development Review, 2020)
सामाजिक सुधारको मार्गमा एक चिहान उपन्यास शीर्षकको प्रस्तुत आलेखमा उपन्यासकार ह्दयचन्द्रसिंह प्रधानद्वारा लिखित‘एक चिहान’ उपन्यासमा व्यक्त भएको सामाजिक सुधारका मार्गहरूको अध्ययन, विश्लेषण र निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ । वि.सं. २०११ साल आसपासको नेपाली सामाजिक जीवनको सन्दर्भ उपन्यासमा प्रस्तुत गरिएको छ । वि.सं. २००७ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि आमजनमानसमा चेतनाको अभिवृद्धि भए पनि शोषक, सामन्त र षडयन्त्रकारीहरूको भने दबदबा नै रहेकाले सर्वसाधारणले दुःख पाइरहेकै अवस्था थियो । सर्वसाधारणहरूमा यी दुःख र सास्तीबाट मुक्ति प्राप्त गर्ने तीव्र चाहना रहेको थियो । विद्यमान समाजमा जरा गाडेर रहेका कुसंस्कार, कुप्रवृत्तिको बिस्तारै भण्डाफोर हुँदै गएको तथा आमजनमानसमा तिनै खराब प्रवृत्ति, सामाजिक चालचलन, मानवीय प्रवृत्तिमा परिवर्तनको चाहना रहेको थियो भन्ने विषय विवेच्य उपन्यासमा व्यक्त भएको छ । प्रस्तुत कृतिपरक अनुसन्धानमूलक लेखमा सामाजिक सुधारका विविध पक्षहरूमध्ये सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक सन्दर्भहरू कृतिगत तथ्य र साक्ष्यका आधारमा विषयको विवेचना गरिएको छ । गुणात्मक अनुसन्धान ढांचामा आधारित प्रस्तुत लेखमा पुस्तकालय कार्यका आधारमा प्राथमिक र द्वितीयक स्रोत सामग्रीको सङ्कलन, अध्ययन, विश्लेषण गरी निष्कर्षीकरण गरिएको छ । ‘एक चिहान’ उपन्यासमा प्रस्तुत विविध विषयहरूमध्ये सामाजिक,आर्थिक र सांस्कृतिक पक्षको मात्र विवेचना गरिनु यस लेखको सीमा हो । प्रस्तुत कृतिले समाजमा जरा गाडेर बसेका रूढिवादी मूल्यमान्यतामा परिवर्तन वा सुधार गर्ने अपेक्षा राखेको छ । उपन्यासमा प्रस्तुत तिनै सन्दर्भमार्फत् सामाजिक मूल्य तथा मान्यताप्रति आममानिसहरूलाई सचेत, जागरुक गराउनु यस लेखको निष्कर्ष हो ।